August 2, 2005

هنر نزد ایرانیان است و بس، حتی هنر فلامنکو!

فرصتی دست داد تا دیدی به جلد اول کتاب حجیم "ایران و اسپانیا" نوشته "دکتر شجاع الدین شفا" بزنم که نسخه اسپانیائی آن با عنوان "از ایران تا اسپانیای مسلمان" توسط دانشگاه "اوئلبا" در اسپانیا در سال 2000 انتشار یافته بود و نسخه فارسی اش تازه در آمده است.

            و اما خوانندگان این صفحه می دانند که من به مطالعه در باره هنر فلامنکو علاقه خاصی دارم و همینجا هم گهگاه با یادداشتی و ترجمه ای به آن می پردازم ولی تا کنون نه شنیده و نه خوانده بودم که این هنر هم مثل سایر هنرها نزد ایرانیان بوده تا اینکه در صفحه 343 کتاب نامبرده از قول دو پژوهشگر فرانسوی خواندم که "زریاب"، موسیقی دان بزرگ عصر هارون الرشید در بغداد که سپس به آندلس اسپانیا هجرت کرد و محبوب دربار عبدالرحمن دوم در کردوبا (قرطبه) شد "به یقین اولین نیای بزرگ فلامنکو بوده است."

صفحات بسیاری از کتاب صرف اثبات این مدعا شده که "زریاب"، که در نبوغ هنری اش بویژه در موسیقی تردیدی نیست، ایرانی الاصل بوده و مورخین عرب که او را "ابوزریق" (که نام یک پرنده سیاه رنگ سخنگو است) می نامند تحریف تاریخ می کنند. استدلالها در مورد ریشه ایرانی "زریاب" قانع کننده به نظر می رسند هر چند هیچ سندی ارائه نمی شود تا باور کنیم که او واقعا "یک روستائی فرودست جنوب ایران" بوده، آنگونه که در صفحه 322 آمده است.

            من اما اینها را نگفتم تا بخواهم شکی در ایرانی بودن یا نبودن "زریاب" بکنم بلکه بهانه ای یافتم تا به نکته ای که به آن باور دارم بپردازم: هنر در دامان یک قوم، یک ملت و یک جامعه رشد می کند و می بالد. تک تک هنرمندان خلاق در بالیدن آن سهیم اند اما هنر علم نیست که هر فصلش را شخص بخصوصی کشف کرده باشد و بتوان همچنان که از نیوتون و کوپرنیک و انیشتن در علم فیزیک حرف می زنیم از "زریاب" یا هر کس دیگر حتی از قدیمی ترین کولی اسپانیائی شناخته شده در مویسقی فلامنکو به عنوان "نیای بزرگ" موسیقی یک قوم نام ببریم.  این اصل در مورد همه صادق است. موسیقی غربی و عربی و کُردی و بلوچی هم کسی را به عنوان "نیای بزرگ" خود نمی شناسند. راستی کُردها هم مدعی اند که زریاب نه عرب و نه ایرانی بلکه کُرد بوده است. مراکشی ها هم او را یک مراکشی می شناسند که به بغداد کوچ کرده بوده است. و این اختلاط و اختلاف آرا البته بر جذابیت شخصیت واقعی اما افسانه وار این اعجوبه ی آوازخوانی و نوازندگی عود و طراحی لباس و بنیانگذار اولین کنسرواتوار موسیقی عرب در کردوبای اسپانیا می افزاید. بویژه اگر بدانید که گرچه بر سر زادگاه او اختلاف بسیار است اما همه ی پژوهشگران عرب و اروپائی و کُرد حتی آقای شجاع الدین شفا متفق القولند که مطبوعترین اغذیه عربی در طول قرون بر مبنای دستورالعمل آشپزی "زریاب" طبخ شده و خمیر دندان برای نظافت دهان پس از صرف غذا نیز توسط او به اسپانیای مسلمان آورده شده است!

Posted by reza at August 2, 2005 12:40 PM
مطالب مرتبط